Schrijf geschiedenis! Onder dat motto organiseerden het Christelijk Literair Overleg, Driestar educatief, uitgeverij Mozaïek, het Reformatorisch Dagblad en de Vereniging van Christen-Historici deze winter een verhalenwedstrijd. Het verleden leeft, historici hebben vandaag de wind mee. Maar het zijn de romanschrijvers die de geschiedenis een persoonlijke inkleuring geven.

Dat bleek overtuigend toen de jury zich boog over de 74 inzendingen van deze verhalenwedstrijd. Verhalen over de opstand van de Bataven, over de middeleeuwen, de Tachtigjarige Oorlog, de Franse Revolutie, de Eerste Wereldoorlog, de crisistijd. Verhalen over ketters en priesters, soldaten en matrozen, slaven en werklozen, boekdrukkers en diamanthandelaren, dienstbodes en kleermakers – te veel om op te noemen.

De jury was aangenaam verrast door de hoge kwaliteit van veel inzendingen. Ze meent te kunnen concluderen dat de instructiemiddag op 19 november 2008 in Apeldoorn een ondersteuning bij het schrijven is geweest en tot de kwaliteit van de verhalen heeft bijgedragen.

De eis dat de verhalen een historisch karakter moesten hebben, heeft ongetwijfeld drempelverhogend gewerkt. Het aantal inzendingen zou wellicht groter zijn geweest als bijvoorbeeld het thema ‘liefde’ in plaats van het thema ‘geschiedenis’ was gekozen. Tegelijkertijd heeft juist dit wat moeilijker thema een kwaliteitsverbetering in de hand gewerkt. Inzenders konden niet volstaan met zomaar wat op papier krabbelen. Stuk voor stuk hebben ze zich moeten inlezen en inleven in de historische periode van hun keuze, en die investering is de kwaliteit van hun verhalen ten goede gekomen. Zodoende ligt het gemiddelde niveau van deze verhalen hoger dan dat van de meeste manuscripten die spontaan bij uitgevers worden aangeboden. De jury was onder de indruk van het enthousiasme, de zorgvuldigheid, de betrokkenheid en het inlevingsvermogen van veel inzenders.

Wat niet wegneemt dat er ook kritische opmerkingen te maken zijn. Dikwijls signaleerde de jury een gebrek aan technische vaardigheid, waardoor een soms origineel idee niet kon uitgroeien tot een werkelijk indrukwekkend verhaal. Sommige schrijvers hadden moeite om los te komen van de door hen verrichte historische studie, terwijl hier en daar ook sprake was van een clichématige streekromanstijl. Veel verhalen gingen ook gebukt onder een al te zware thematiek of al te sentimentele toon. Vaak onderscheidde een verhaal zich óf door zijn goede stijl, óf door zijn originele plot – maar zelden door allebei tegelijk.

Bij het beoordelen van de inzendingen heeft de jury zich laten leiden door beide aspecten. Een goede plot is belangrijk, maar het verhaal staat of valt met de uitwerking daarvan: stijl, opbouw, karaktertekening. Het zijn de woorden die het verhaal dragen, die de plot bij de lezer moeten brengen. Daarom geeft schrijfvaardigheid uiteindelijk toch de doorslag. Waar dat schrijverschap aanwezig was, heeft de jury zich laten verrassen door het verhaal en daarbij beperkte overschrijdingen van de maximale verhaallengte door de vingers gezien.

Hoewel slechts de beste drie inzendingen in een boekje opgenomen konden worden, wil de jury graag nog zeven andere eervol vermelden, om daarmee haar bijzondere waardering voor deze verhalen uit te spreken. Het betreft hier de inzendingen van (in alfabetische volgorde):

Rijk Arends, Opheusden
Jelle Bakker, Nagele
André Kruijf, Ederveen
Titia Lindeboom, Axel
Roelie Prins-Meijer, Apeldoorn
Gert-Jan Schaap, Huizen
Jan Vermeulen, Capelle a/d IJssel

Ondanks grote waardering voor deze verhalen, zijn er toch drie andere inzendingen die naar het oordeel van de jury nog meer lof verdienen. Voor deze drie afzonderlijk enige aandacht.

De derde plaats gaat naar een verhaal dat opvalt door een origineel gegeven, een psychologisch geloofwaardige karakterontwikkeling en een goede stijl. Een verhaal over een middeleeuwse sprookspreker, die drijft op de roem van zijn beroemde vader en moet leren zijn masker af te zetten en zichzelf te zijn:

‘Het verhaal van zijn vader’, van Femke Voorhorst

De tweede plaats gaat naar een verhaal dat opvalt door een zeer krachtige stijl en een interessante inhoud. Een verhaal over een oude man, ooit vaandrig in het Staatse leger, die als bewoner van het Delftse oudemannenhuis terugblikt op zijn honderdjarige leven:

‘Tempus fugit’ van André Kastelein

Ten slotte de eerste plaats. De winnaar van deze wedstrijd heeft een verhaal geschreven dat in meer dan één opzicht verrassend genoemd kan worden. De auteur speelt een subtiel spel met de verwachtingen van de lezer. Het verhaal lijkt op het eerste gezicht heel simpel –de gedachten en belevenissen van een kinderloze vrouw uit de achttiende eeuw– maar neemt telkens een onvermoede, verrassende wending. Het is goed geschreven, goed opgebouwd en biedt af en toe met een enkel zinnetje een diepzinnige levenswijsheid, zonder daarbij in clichés te vervallen. De hoofdprijs gaat dan ook zonder twijfel naar

‘Middagzon’ van Christine Stam-van Gent

De jury

Dr. Hans Ester, hoofddocent literatuurwetenschap aan de Radboud Universiteit Nijmegen (voorzitter)
Drs. Enny de Bruijn, redacteur cultuur bij het Reformatorisch Dagblad
Drs. Janneke de Jong, docent Nederlands aan pabo en LVO van Driestar educatief
Drs. Beppie de Rooy, acquirerend redacteur bij uitgeverij Mozaïek
Dr. Hubert Slings, directeur van de stichting entoen.nu – de canon van Nederland

Gouda, april/mei 2009