De laatste patiënt

Mirjam van der Vegt
Uitgeverij Mozaïek
Oktober 2011

Mirjam van der Vegt ( 1977) is schrijver, spreker en trainer en is werkzaam bij de Evangelische Omroep als redacteur bij het programmablad Visie.
De laatste patiënt is haar tweede roman, eerder verscheen Schaduwvlucht.

Inhoud

Hoofdpersoon in dit verhaal is Ava. Ava shopt van de ene dokter naar de andere vanwege niet specifiek te duiden spier- en zenuwklachten. Op het moment dat het verhaal begint, zoekt ze ten einde raad hulp bij een oude neuroloog, Aron Sahne. De klachten zijn begonnen na de geboorte en het overlijden van haar zoontje Jonas maar zelf weigert ze het verband te zien tussen dit trauma en haar klachten.

Aron is een neuroloog op zeer hoge leeftijd, die worstelt met het verloop van zijn leven en, blijkt later, ook met darmkanker, waaraan hij uiteindelijk zal overlijden. Hij wil Ava behandelen maar als blijkt hoezeer ze op zijn overleden vrouw lijkt, raakt hij steeds meer op haar als persoon gesteld. De relatie arts-patient verandert in de loop van het boek naar een platonische liefdesrelatie. Dit komt onder meer tot uiting in het naaktportret dat hij van haar maakt. Het huwelijk van Ava en haar man Erick loopt stuk; ze kunnen het verdriet niet samen verwerken. Het huwelijk van Aron met zijn vrouw Japke was destijds vol liefde maar ook met geheimen. Japke had een verhouding waarui een zoon werd geboren, Rubin. Rubin weet dit niet. Vader en zoon hebben geen contact. Aron wil het geheim niet in zijn graf meenemen. Hij schrijft een levensboek. Ava’s klachten worden steeds erger, Aron wordt steeds zieker. Ze gaan samen op reis naar de Ardennen om daar Rubin te ontmoeten.

Daar begint het tweede deel van het boek. Rubin en zijn vrouw Aurelie zijn op zijn zachts gezegd geschokt als Aron hun leven binnenkomt. En ook nog met een patiënt die meer blijkt te zijn dan een patiënt.

Ava beleeft een catharsis en is in één dag klachtenvrij. Aron sterft, hij heeft zijn levensverhaal op papier gezet maar laat het onthullen van het geheim aan Ava over.

Terug in Nederland zet Ava de zaken op een rij. Ze kan er echter niet toe komen Rubin de laatste brief van zijn vader te geven. Daar wacht ze mee tot Rubin er klaar voor zal zijn.

Aandacht en liefde

Mirjam werkt deze twee begrippen mooi uit in diverse situaties. Tekort aan een van beide in de jeugd heeft gevolgen ivoor de rest van het leven. Dat speelt in Ava’s jeugd, in Rubins jeugd maar ook in het huwelijk van Ava en Erick en ook in het huwelijk van Aron en Japke.

Er staan mooie zinnen en gedachten in het boek, zoals:
Zien, niet met het oog maar met het hart, daar gaat het om
Een nieuw kledingstuk wordt hem aangereikt, de jas van de onzekerheid
Liefde is een straf voor wraakgevoelens

Indrukwekkend is de manier waarop Ava probeert contact te houden met haar gestorven zoontje. Als moeder voel je als het ware lijfelijk de intensiteit maar ook de volkomen zinloosheid van het afkolven van de moedermelk, temeer daar ze dit al anderhalf jaar doet.

Verhaallijnen

In het boek zitten veel verhaallijnen. De focus ligt op Ava maar ook op Aron, op het huwelijk van Ava en Erick, op het hoe en waarom van het overlijden van hun zoontje. Wat er gebeurde in Ava’s jeugd. Maar daar blijft het niet bij. We kijken ook in het leven van Aron en Japke, en in de tweede helft van het boek maken we kennis met Rubin en zijn vrouw Aurelie.

Haar stijl is vlot, de verteltoon levendig. Her en der valt het taalgebruik uit de toon, in de manier waarop Aron over Ava denkt en in een beschrijving als: de koperen bel die ik beroerde en lommerrijke bomen.

Vorm

Het boek bevat , naast een proloog en een epiloog 42 hoofdstukken. Mirjam legt afwisselend het perspectief bij Ava en Aron waarbij opvalt dat de hoofdstukken vanuit Arons perspectief een titel hebben, te weten de volgorde van de consulten. Die hoofdstukken zijn in de derde persoon geschreven, terwijl het verhaal vanuit Ava in de eerste persoon staat. Overbodig lijkt me de aanduiding Hij of Zij boven de hoofdstukken.

Verder valt op dat de auteur halverwege het verhaal kiest voor een tweede locatie met andere personages. Dat was in Schaduwvlucht ook het geval. Blijkbaar heeft de hoofdpersoon het nodig dat vreemden zich aandienen als therapeut. Of dat het verhaal ten goede komt, valt te betwijfelen.

Thema

De vraag is, wat het centrale thema is in dit boek. Is het de rouwverwerking bij het overlijden van een baby, trouw in het huwelijk of is het de afwezige vader? Dat laatste thema had de auteur beter voor een volgende roman kunnen bewaren. Rouwverwerking is op zich al groot genoeg, zeker in een therapeutische context.

Geloof

In Ava’s leven speelt het geloof geen rol. In Arons leven wel maar niet duidelijk. De auteur gebruikt het verhaal van de vrouw van Lot. Zij werd gestraft omdat ze omkeek. Ava moet leren vooruit te zien en het verleden een plek te geven. Dit thema komt vooral tot uitdrukking in de schilderijen van de naakte vrouwen, wat een dubbel gevoel achterlaat.