Humor en tragedie trekken samen op. Als je de oven maar hoog genoeg opstookt, kun je alles combineren. Met woorden van deze strekking licht de Israëlische auteur David Grossman zijn nieuwste boek toe. Het interview verschijnt in het juninummer van Liter.

Komt een paard de kroeg binnen lijkt misschien een vreemde titel, in Israël beginnen honderden grappen met dit zinnetje. En grappen zitten er veel in dit boek. Hoofdpersoon Dov Grinstein is stand-up comedian. Op een avond speelt hij in Natanja, in Noord-Israël. Het optreden dat hij daar doet omspant deze complete vertelling, die zonder hoofdstukindeling wordt opgedist. De stijl van de show is wat anders dan Nederlandse comedy. Het publiek reageert op wat Dov hen voorzet, en als ze het niet doen, daagt hij ze uit. Als het publiek niet lacht om een grap, slaat Grinstein zichzelf hard in het gezicht. Ondertussen worden er drankjes geserveerd en lopen mensen in en uit. Naar het einde toe raakt de zaal steeds leger. De show is een aaneenschakeling van soms harde grappen en rare fysieke capriolen, waarbij de definitie die Godfried Bomans van humor gaf van toepassing is: humor is ernst doorgetrokken tot in het absurde.

In het publiek zit de verteller van het verhaal. Hij is rechter in ruste. Op een avond werd hij gebeld door Grinstein met de vraag of hij een voorstelling van hem wilde bijwonen en na afloop wilde vertellen wat hij zag. In eerste instantie lijkt de artiest een vage kennis van vroeger. Gaandeweg de vertelling kom je erachter dat de mannen jeugdvrienden zijn geweest, en op dezelfde plek waren op een beslissend moment in het leven van Grinstein. Hij verwerkt het voorval in zijn show. Wat was er gebeurd? Tijdens een semi-militair zomerkamp in de Negev wordt Grinstein uit de groep gehaald omdat hij met spoed naar een begrafenis van een naast familielid moet. Alleen zijn vader en moeder komen hiervoor in aanmerking, maar de militairen die hem begeleiden en naar de begrafenis brengen verzuimen hem te vertellen om wie het gaat. En hij is te jong en te verlegen om het zelf te vragen.

We zitten halverwege het boek als Grossmans grote thema het verhaal gaat aansturen: onderweg zijn. Al grappenmakend en interacterend met zijn publiek vertelt Grinstein het drama dat zijn leven is gaan bepalen. Terwijl de legerwagen door de woestijn scheurt om op tijd in Jeruzalem te zijn, wikt en weegt Dov wie hem ontvallen zou kunnen zijn. Wat als het zijn moeder is? Of zijn vader? Met beiden blijkt zijn relatie ingewikkeld. Als hij de keuze zou hebben, wie zou het dan zijn? In zijn gedachtenexperimenten is hij de rechter geworden die over het leven van zijn ouders beschikt. Heel subtiel legt Grossman de link met de Selektion, de selectie van gevangenen in Auschwitz: links of rechts, gaskamer of werkkamp. Ondertussen vertelt Dovs chauffeur moppen, omdat hij niet weet wat hij anders moet doen.

Humor is de beste manier om te overleven, zegt Grossman in het interview met Liter. Zelfs over de Shoah kunnen grappen gemaakt worden, als ze maar over jezelf gaan. Joodse humor begint altijd bij jezelf. Op dat principe is dit sprankelende boek gebaseerd. Grosssman heeft er weer een kunstig bouwwerk van gemaakt. Centraal staat het kleine menselijke verhaal, tegen het decor van de grote tragedie van het Joodse volk. Een intens en contrastrijk boek, waarbij humor en tragedie elkaar vinden op het knooppunt van leven en dood.

Recensie door: Arie Kok. Bron: Liter